Kanadski spomenik srpskoj herojstvu i vojvodi Radomiru Putniku

U srcu severnoameričkog kontinenta, među surovim i veličanstvenim vrhovima Kanadskih Stenovitih planina, stoji jedan nemi, ali izuzetno rečit svedok istorijskog savezništva i duboke zahvalnosti. To je planina Mount Putnik (Planina Putnik), smeštena u živopisnom i divljem masivu Kananaskis u kanadskoj provinciji Alberta. Dostižući visinu od impresivnih 2.940 metara, ovaj stenoviti vrh nosi ime po jednom od najvećih vojskovođa u srpskoj istoriji — vojvodi Radomiru Putniku.

Priča o tome kako je jedna planina na hiljadama kilometara udaljenom kontinentu dobila ime po srpskom vojskovođi doseže do samog finiša Prvog svetskog rata. Godine 1918, neposredno nakon okončanja Velikog rata, kanadska vlada i geografska služba donele su odluku da imena mnogih neimenovanih vrhova u Stenovitim planinama posvete savezničkim vojskovođama, državnicima i geografskim pojmovima koji su obeležili borbu za slobodu. Među tim velikanima našlo se i ime načelnika Štaba Vrhovne komande Srpske vojske. Kanađani su time želeli da odaju najviše priznanje ne samo ličnom geniju i strategiji vojvode Putnika, već i neizmernoj žrtvi, hrabrosti i izdržljivosti celokupnog srpskog naroda.

Vojvoda Radomir Putnik (1847–1917) bio je stamen oslonac Srbije u njenim najsudbonosnijim trenucima. Nakon briljantno vođene Kumanovske bitke u Balkanskim ratovima 1912. godine, postao je prvi oficir koji je unapređen u čin vojvode. Kada je izbio Prvi svetski rat, iako već teško oboleo, prihvatio se kormila srpske vojske i predvodio je do istorijskih pobeda na Ceru i Kolubari — prvih savezničkih pobeda u celom ratu. Njegova predanost i vojnička etika došle su do potpunog izražaja i tokom tragične Albanske gologote 1915. i 1916. godine, kada se zajedno sa svojim vojnicima i narodom povlačio preko zavejanih planina, odbijajući da napusti svoju otadžbinu.

Izgled same planine kao da reflektuje karakter čoveka i naroda kome je posvećena. Mount Putnik je izrazito stenovita, strma i nepristupačna planina. Njene oštre litice i surovi klimatski uslovi koji na njoj vladaju simbolično odslikavaju golgotu, čvrstinu i nesalomivi duh kroz koji su Srbija i njena vojska prolazile tokom ratnih godina.

Veza između ovog vrha i srpskog naroda dodatno je učvršćena gotovo čitav vek kasnije. Godine 2012, povodom obeležavanja stogodišnjice Kumanovske bitke, inicijativom srpske zajednice u Kanadi, u saradnji sa lokalnim vlastima Alberte i uz prisustvo diplomatskih predstavnika, na planini je podignuta i svečano otkrivena spomen-ploča. Na ovoj posveti urezano je sećanje na vojvodu Radomira Putnika i srpske ratnike, čime je kanadska zemlja još jednom potvrdila trajno poštovanje prema istorijskom savezništvu.

Danas, Mount Putnik predstavlja mnogo više od geografske odrednice na mapi Severne Amerike. On stoji kao ponos srpske dijaspore i trajni spomenik koji podseća buduće generacije da odanost, slobodarski duh i velika žrtva nikada ne bivaju zaboravljeni — čak ni na drugom kraju sveta.