ŠTA JE TO STOKHOLMSKI SINDROM?

Stokholmski sindrom (poznat i kao Stockholmski sindrom) je psihološki fenomen u kojem taoci razvijaju emocionalnu vezu, simpatiju ili čak lojalnost prema svojim otmičarima ili zlostavljačima, ponekad do te mere da ih brane ili odbijaju da sarađuju sa vlastima. Ime je dobio po događaju koji se desio 1973. godine u Švedskoj.

Poreklo naziva – Stockholm, 1973.

Stokholmski sindrom je dobio ime po oružanoj pljački banke u Stokholmu, kada su četiri bankarska službenika bili taoci šest dana. Tokom zatočeništva, taoci su počeli da pokazuju emocionalnu povezanost prema svojim otmičarima – toliko da su nakon oslobađanja odbijali da svedoče protiv njih i čak su kasnije prikupljali novac za njihovu odbranu.

Karakteristike Stokholmskog sindroma

1. Simpatija prema otmičaru – Taoci razvijaju osećaj empatije, saosećanja ili čak privrženosti prema svom zlostavljaču.
2. Osećaj zajedničkog identiteta – Počinju da se poistovećuju sa motivima otmičara.
3. Percepcija „spasavanja“ – Ukoliko otmičar pokaže minimum milosti, žrtva to tumači kao čin dobrote.
4. Odbrana otmičara – Žrtva se može suprotstaviti vlastima ili okrivljavati treću stranu za situaciju.
5. Psihološka objašnjenja

• Instinkt preživljavanja – Emocionalna veza može biti nesvesna strategija za povećanje šansi za preživljavanje.
• Kognitivna disonanca – Mozak pokušava da ublaži stres racionalizovanjem situacije.
• Disbalans moći – U situacijama potpune nemoći, žrtva se oslanja na milost otmičara.
• Stokholmski sindrom u širem kontekstu

Iako je nastao u kontekstu otmica, sindrom se može javiti i u:

• Zlostavljajućim vezama (porodičnim, partnerskim)
• Kultovima
• Zatvorskim uslovima
• Eksploatatorskim radnim odnosima
• Kontroverze i skepticizam

• Neki stručnjaci smatraju da stokholmski sindrom nije pravi dijagnostički entitet jer nije formalno prepoznat u DSM-5 (Dijagnostički i statistički priručnik za mentalne poremećaje).
• Drugi tvrde da je medijski preuveličan i da se često koristi za pojednostavljeno objašnjavanje kompleksnih odnosa moći i traume.

Popularna kultura

Stokholmski sindrom je često prikazivan u filmovima, knjigama i serijama. Neki poznati primeri:

• „La Casa de Papel“ – gde likovi razvijaju emocionalne veze sa svojim otmičarima.
• „Beauty and the Beast“ – često se navodi kao bajkoviti primer sindroma.